Stichting Geuzenverzet 1940-1945
Toespraak van Lilian Gonçalves – Ho Kang You bij de uitreiking van de Geuzenpenning aan Girls Not Brides

Koninklijke Hoogheid, familieleden van oud- Geuzen, excellenties, geachte aanwezigen, meisjes en jongens,

 

Ergens op de wereld staat op dit moment een meisje op de drempel. Straks treedt ze in het huwelijk. Dat is een groot avontuur. Zeker als je net veertien jaar oud bent, of dertien. Vandaag staat zij aan de vooravond van de rest van haar leven; morgen is zij huisvrouw, sloof en slaaf. Binnenkort is zij moeder. Ergens op de wereld treedt op dit moment een kind in het huwelijk.

 

Laat ik het preciezer zeggen: terwijl ik deze woorden uitsprak, traden er twaalf meisjes in het huwelijk. Elke twee seconden wordt ergens ter wereld een meisje uitgehuwelijkt. Tijdens elke twee woorden die ik spreek, wordt een kind een huwelijk opgedrongen.

 

De 13-jarige Maria uit Burkina Faso is eraan ontsnapt. Maar zij moest meer dan 170 kilometer lopen om te ontkomen aan het gedwongen huwelijk met een 70-jarige man, die al vijf vrouwen had. Onzeker maar vastberaden liep Maria drie dagen lang om een veilig heenkomen te vinden in een shelter voor jonge meisjes.

 

Ook Soemintra wist zich aan een gedwongen huwelijk te onttrekken. Als advocaat in Suriname adviseerde ik deze zakenvrouw bij transacties. Op een dag vroeg zij mij een echtscheidingsprocedure voor haar te starten. Het was niet problematisch: zij en haar man leefden al jaren gescheiden. Sterker nog, Soemintra ontmoette haar echtgenoot voor het eerst tijdens de echtscheidingsprocedure. Ook zij was als kind uitgehuwelijkt; ook zij was weggelopen. Soemintra leefde als kind in een omgeving waar ze werd beschermd en opgevangen. Zij kon zich ontplooien en werd een succesvolle zakenvrouw. Ze trouwde later met de man van haar keuze. Dat was een mensenrecht, maar het leek een voorrecht.

 

Kunnen wij ons in Nederland een beeld vormen van samenlevingen waarin de omvang, de gevolgen, de impact van kindhuwelijken dagelijks gevoeld worden? We zeggen vaak dat aantallen en statistieken niet tot de verbeelding spreken. Maar stelt u zich dit even voor: jaarlijks trouwen wereldwijd vijftien miljoen meisjes, jaarlijks worden vijftien miljoen meisjes uitgehuwelijkt. Dat is bijna de dubbele omvang van de hele vrouwelijke bevolking in Nederland.

 

De verhalen van Maria en Soemintra zijn de hoopgevende uitzonderingen die de lelijke regel bevestigen: het onwaarschijnlijke verschijnsel van kindhuwelijken doorkruist continenten, religies en culturen. We komen kindhuwelijken vooral daar tegen waar mensen in armoede leven of in conflictgebieden, daar waar de machtsongelijkheden groot, wijdverbreid en levensbedreigend zijn.

 

Kinderen hebben het recht om gezond op te groeien in een veilige omgeving. Zij hebben recht op onderwijs en op vrije tijd. Kinderen hebben het recht om te spelen. En natuurlijk hebben zij het recht om beschermd te worden tegen kinderarbeid, mishandeling en seksuele uitbuiting. En als zij volwassen zijn hebben zij het recht om zelf hun huwelijks- of levenspartner te kiezen. Het klinkt allemaal zo voor de hand liggend, maar al die rechten liggen tegelijk zo ver buiten het bereik van die miljoenen kinderen die jaarlijkse worden uitgehuwelijkt.

 

Kindhuwelijken zijn een hardnekkig verschijnsel, ingebed in eeuwenoude tradities en structuren. Zij zullen dus niet zomaar verdwijnen. Actie is vereist. Maar wel verstandige actie. Duurzame actie.

 

Vanuit The Elders, een netwerk van wereldleiders opgezet door Nelson Mandela en waarvan Prinses Mabel van Oranje tussen 2008 en 2012 de CEO was, ontstond het initiatief om binnen één generatie een einde te maken aan het verschijnsel kindhuwelijken. Mabel van Oranje werd één van de oprichters en voorzitter van Girls Not Brides, een wereldwijd partnerschap tegen kindhuwelijken.

 

Girls Not Brides is een bijzonder initiatief. Het wil een wijdverbreid, diep ingrijpend en mensonterend verschijnsel uitbannen, maar zonder de menselijkheid van alle betrokkenen ook maar een moment uit het oog te verliezen. Girls Not Brides werkt op basis van respect voor de mensen uit de gemeenschappen waar kindhuwlijken gebruikelijk zijn en wil mét die gemeenschappen samenwerken. Zij zijn immers zelf het beste in staat om aan dit fenomeen duurzaam een einde te maken.

 

De meisjes, getrouwd en ongetrouwd, staan centraal bij Girls Not Brides. Het gaat om hun weerbaarheid en zelfbewustheid. Daarnaast wil de organisatie families en gemeenschappen mobiliseren en regeringen en autoriteiten stimuleren deugdelijke wetten en goed beleid te maken en na te leven. Zo kunnen zij samen een eind maken aan kindhuwelijken.

 

Samenwerking is essentieel. Wettelijke maatregelen zoals een minimale huwbare leeftijd van achttien jaar zijn noodzakelijk, maar niet voldoende om kindhuwelijken uit te bannen. Ook discriminatie van meisjes en vrouwen zal geadresseerd moeten worden, door regeringen en gemeenschappen.

 

In de visie van Girls Not Brides zie ik een parallel met de benadering van ontwikkelingssamenwerking van Prins Claus. Zijn adagio was dat we niet mensen kunnen ontwikkelen. Mensen ontwikkelen zichzelf en we kunnen ze ondersteunen en motiveren om verandering tot stand te brengen. Het klinkt voor de hand liggend, maar het is een belangrijke les, die we met vallen en opstaan geleerd hebben.

 

Het is voor mij dan ook een eer om u iets meer te mogen vertellen over Mabel van Oranje en Lakshmi Sundaram, de bevlogen roergangers van Girls Not Brides.

 

25 Jaar geleden stichtte Mabel van Oranje de European Action Council for Peace in the Balkans. De strijd voor mensenrechten en vrede heeft haar sinds die tijd niet meer losgelaten. Zij werkte voor de Open Society Foundations, was de eerste CEO van The Elders en daarna oprichter en voorzitter van Girls Not Brides. Daarnaast was en is Mabel van Oranje actief als initiator, bestuurder en adviseur, bijvoorbeeld bij War Child Nederland, de internationale NGO-coalitie voor het Internationaal Strafhof, Global Witness, The European Council on Foreign Relations en het Malala Fonds.

 

Zij is tegelijk visionair en praktische manager, raadgever en onvermoeibaar strijder. Voor vrede. Voor mensenrechten. Voor rechtvaardigheid.

 

Mabel van Oranje leidt Girls Not Brides samen met Lakshmi Sundaram. Lakshmi is direkteur van Girls Not Brides. Ze heeft het samenwerkingsverband doen uitgroeien tot een onafhankelijke organisatie waarin meer dan 900 organisaties in meer dan 90 landen samenwerken op het gebied van mensenrechten, gezondheid, onderwijs en kinderbescherming. Ze heeft uitgebreide ervaring op het gebied van internationale samenwerkingsverbanden onder meer in de gezondheidszorg.

 

Tegelijkertijd heeft Lakshmi een heel persoonlijke band met Girls Not Brides. Zij vertelde mij dat kindhuwlijken onderdeel zijn van haar eigen familiegeschiedenis. Haar grootmoeder trouwde toen ze 13 was en haar overgrootmoeder toen ze 9 jaar was. Lakshmi’s eigen lot was anders. Dat herinnert ons eraan dat verandering niet alleen een streven, maar ook een reële mogelijkheid is. Een wereld zonder kindhuwelijken is een betere wereld en een realistisch streven.

 

Vandaag valt mij de eer te beurt de Geuzenpenning 2018 aan Girls Not Brides uit te reiken. Vastberaden verzet zij zich tegen de schending van de rechten van meisjes en vrouwen. Vastberaden levert zij een belangrijke bijdrage aan de strijd voor vrouwelijke waardigheid.